ประสบการณ์การจัดการเรียนรู้สร้างสุขภาวะในชุมชน

ประสบการณ์การจัดการเรียนรู้สร้างสุขภาวะในชุมชน

:ถอดบทเรียนจากมหกรรมตลาดนัดสุขภาพดีวิถีไทยห่างไกลโรคเรื้อรัง

                                                                      ดร.ประภาพร มโนรัตน์

   “พวกเราลองมาคิดกันดูเล่นๆ ซิคะ ว่า เราจะมีวิธีใดเชิญชวนชาวบ้านให้กระตือรือร้นอยากมาร่วมกิจกรรมของเราและตื่นตาตื่นใจกับสิ่งที่เราร่วมกันจัดให้เขา และเขาได้ประโยชน์ที่สุดในวันงานที่ลานเจ้าฟ้าฮ่ามกุมาร”อาจารย์ดร.ประภาพรอาจารย์นิเทศนักศึกษาพยาบาลกล่าวชวนคิดชวนคุยขึ้นท่ามกลางบรรยากาศการประชุมที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล(รพ.สต.)ที่ทุกคนกำลังขบคิดไปมาว่าจะออกแบบจัดงานให้ชาวบ้านรู้และเข้าใจโรคเรื้อรังที่เป็นปัญหาชุมชนอย่างไรดี ลุงชิดประธานอสม.บอกว่า “เคยจัดอบรมก็บ่อยครับคุณหมอ แต่ก็งั้นๆไม่มีของแจกก็ไม่มา” “...บ้างก็มาเพราะเกรงใจ”  ผู้ใหญ่เสริม  หมอวัลลภาพยาบาลเวชปฏิบัติชุมชนประจำรพ.สต.ให้ความเห็นว่า “ถ้างั้นอบรมให้ความรู้ชาวบ้านเหมือนเดิมก็คงจะต้องพับไปก่อนเพราะอบเท่าไรก็ไม่ได้นำไปใช้เลย ยังมีคนป่วยด้วยโรคเรื้อรังมากขึ้นทุกวัน ทั้งโรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคหัวใจ และโรคมะเร็ง” “อือ..ครับใช่ๆ ถามความรู้ในการดูแลตนเองเกี่ยวกับโรคเรื้อรัง ก็ยังไม่รู้เหมือนเดิม”  หมอสามารถผอ.รพ.สต.กล่าวสนับสนุน “แล้วนักศึกษาล่ะคะมีความเห็นว่าอย่างไร” ดร.ประภาพร โยนก้อนหินถามทางไปยังนักศึกษาพยาบาลชั้นปีที่ 4 ที่มาฝึกการเป็นพยาบาลอนามัยชุมชนที่นี่ 10 ชีวิต ศึกษาชุมชนมาแล้ว2สัปดาห์พบปัญหาชุมชนคือชาวบ้านท่วมแล้วมีความรู้เกี่ยวกับโรคเรื้อรังน้อย ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานของกระทรวงสาธารณสุข “อาจารย์คะ ที่อาจารย์ให้พวกเราแบ่งกลุ่มไปศึกษาว่าที่อื่นมีการจัดกิจกรรมสร้างสุขภาพกันอย่างไรโดยสืบค้นทางอินเตอร์เน็ท และให้ไปถามกลุ่มน้องปี 2 ที่ประสบความสำเร็จในการทำโครงการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันการเจ็บป่วยด้วยนวตกรรมสุขภาพที่ชุมชนท่าอิฐบน และศึกษาวิถีตลาดนัดของชุมชนบ้านท้องลับแลเองเมื่อวันก่อนน่ะค่ะ พวกเราเอามาคุยกันแล้วค่ะ เราพบว่าเดี๋ยวนี้มักจัดกันในรูปแบบนิทรรศการเป็นซุ้มจัดแสดงความรู้ต่างๆ มีคนคอยอธิบายให้คนเข้าชมเข้าใจสิ่งที่นำมาจัดแสดง  และใช้ชื่องานว่าคาราวานบ้าง มหกรรมบ้างทำให้น่าสนใจค่ะ แล้วจากที่ไปคุยกับน้องพบว่าสิ่งที่ทำให้โครงการของน้องน่าสนใจคนเข้าร่วมกิจกรรมมากและพึงพอใจในกิจกรรมก็คือการมีนวตกรรมสุขภาพที่น้องร่วมกับผู้มีปัญหาสุขภาพและชุมชนสร้างขึ้นเพื่อแก้ปัญหาสุขภาพที่เกิดขึ้นจริงๆ ทั้งนวตกรรมห้าห่วงบริหารกายด้วยฤาษีดัดตนและไม้พลองยืดเหยียดมานำเสนอและสาธิตการใช้ในวันงานและมอบให้กับผู้มีปัญหาสุขภาพไว้ใช้ดูแลตนเองค่ะ สำหรับข้อคิดจากตลาดนัดนั้นพวกหนูได้พบว่า ตลาดนัดนั้นมีเสน่ห์ตรงที่มีสินค้าหลากหลายให้ได้เลือกซื้อเลือกหาตามใจชอบ คือจะพูดว่ามีตั้งแต่สากกระเบือยันเรือรบก็ว่าได้ค่ะ แถมราคายังถูกมากๆด้วย เข้าถึงง่าย ไม่มีพิธีรีตอง บรรยากาศสบายๆ ผ่อนคลาย คนที่มาจับจ่ายซื้อของก็รู้จักกันทักทายกันตลอด ดูเขามีความสุขกันค่ะ” เกศินี หัวหน้ากลุ่มนักศึกษากล่าวท้าวความถึงสิ่งที่กลุ่มตนค้นพบอย่างภาคภูมิใจ “ค่ะ พวกเราเลยได้แง่คิดมานำเสนอในที่ประชุมวันนี้ว่า  เราลองมาจัดเป็นตลาดนัดสุขภาพกันดีไหมคะ? จัดให้เป็นมหกรรมตลาดนัดเลยค่ะ ที่ลานเจ้าฟ้าฮ่ามของหมู่บ้าน สินค้าของเราก็แจกฟรีกันเป็นซุ้มๆค่ะ เช่นซุ้มจัดแสดงเรื่องโรคความดันและการดูแลตนเองให้ห่างโรค  โรคเบาหวานและการดูแลตนเองให้ห่างโรค  โรคหัวใจและการดูแลกันเองให้ห่างโรค  โรคมะเร็งและการดูแลตนเองให้ห่างโรค  การส่งเสริมสุขภาพตนเองให้ห่างโรคเรื้อรังด้วยกายบริหารฤาษีดัดตน ประมาณนี้ค่ะ” ลลิตรพร นักศึกษาคนพูดเก่งของกลุ่ม กล่าวเสนอแนวคิดจบเสียงที่ประชุมปรบมือกันลั่นห้อง แล้วหลายเสียงก็พูดพร้อมกันกันว่าดีๆๆยิ้มหัวเราะกันออกมาได้ หลังจากที่คิดหาวิธีกันมานาน ผู้ใหญ่ออกปากชมว่า“โอ้โห สุดยอดของความคิดเชียว โดนใจจริงๆ” นิศารัตน์นักศึกษาพยาบาลกล่าวเพิ่มเติมว่า “เราจะมีนวตกรรมด้วยค่ะเพื่อใช้เป็นสื่อประกอบการอธิบายเรื่องโรค ผลกระทบของโรคจากพฤติกรรมสุขภาพที่ไม่ถูกต้องค่ะ คิดว่าเราทำหลอดเลือดจำลองขนาดใหญ่ที่มองเห็นไขมันพอกหลอดเลือดดีไหมคะ เพื่อใช้อธิบายว่ากินหวาน กินไขมันเยอะ  ก็จะมีไขมันมาพอกด้านในหลอดเลือดให้เห็น  เราจะใช้ท่ออะไรดีคะ” ลุงอินทร์ ประธานอสม.บอกว่า “ไม้ไผ่ไง  ลำใหญ่ดีเราฝานออกครึ่งหนึ่งทาสีแดงด้านนอกให้เป็นหลอดเลือด  ข้างในก็เอาดินเหนียวมาปั้นเป็นเปลวไขมันเกาะ ดีไหม ไม้ไผ่กะดินเหนียวบ้านเรามีเยอะแยะ  เดี๋ยวพวกเราอสม.ก็มาช่วยกันทำ”  หมอสามารถพูดปนหัวเราะชอบใจกล่าวสนับสนุนแนวคิดของลุงชิด “ เยี่ยมเลยลุง  พวกเราว่าไง หันไปถามที่ประชุม”   “ดีสิหมอ แหมชักตื่นเต้น อยากให้ถึงวันจริงๆแล้วสิ หรือว่าไงพวกเรา” ลุงอสม.รุ่นดึกกล่าวหัวเราะอย่างถูกใจ “แหมดีจังค่ะ แล้วใครจะเป็นคนถ่ายทอดความรู้ให้ชาวบ้านในแต่ละซุ้มล่ะคะ” “จะต้องรบกวนพี่ๆอสม.แบ่งกลุ่มกันมาอยู่กับพวกหนูในแต่ละซุ้มล่ะค่ะ แล้วเรามาซ้อมกันก่อนถึงวันจริง”  นภาพร นักศึกษากล่าวตอบโดยเชิญชวนอสม.เข้าร่วมกิจกรรม “ดีค่ะ อสม.เองจะได้ถือโอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรู้การให้คำปรึกษาและการชี้แนะโรคเรื้อรังกับนักศึกษาด้วย” หมอวัลภา พยาบาลสาวกล่าว ดร.ประภาพร กล่าวชมแล้วเสริมก่อนปิดการประชุมวันนั้นว่า “มีข้อสังเกตว่าที่นี่มีพืชผักสมุนไพรที่เป็นอาหารพื้นบ้านเกือบทุกบ้านเลยเช่นพวกผักโขม ผักกูด ผักปรัง สะเดา ขี้เหล็ก ขิงข่า ตะไคร้ เพกา ผักกันชงและอื่นๆอีกเยอะ จึงอยากฝากไว้ให้นำมาศึกษาสรรพคุณกันอย่างจริงจัง แล้วนำไปไว้ในแต่ละซุ้มแนะนำสรรพคุณเป็นอาหารต้านโรค ลดไขมัน ลดน้ำตาลในเลือด  ลดความดันได้ จะทำให้คนที่เข้ามาช้อบปิ้งตลาดนัดสุขภาพของเราแล้วได้ทั้งองค์ความรู้เกี่ยวกับโรค ผลกระทบต่อสุขภาพแล้วยังได้แนวทางปฏิบัติตัวไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวันอย่างง่ายๆเลย อ้อ ! แล้ววิธีขายสินค้าในแต่ละซุ้มของเราก็อาจมีปูเสื่อนั่งจับเข่าคุยขายของกันอย่างที่ท่านผอ.สามารถว่าก็เห็นด้วยนะคะ ก็ นี่ล่ะเสน่ห์ตลาดนัดสุขภาพดีวิถีไทยห่างไกลโรคเรื้อรังอย่างแท้จริงเชียว”